DẤU HỎI VÂY QUANH

Nguyên Việt

Vịnh tham dự thánh lễ tại nhà thờ St.Paul này hầu như mỗi chiều thứ bảy kể từ khi chàng đến đất Mỹ và từ khi cái Cộng đoàn Việt Nam nhỏ bé này được thành lập bởi vị Linh Mục già ngay từ buổi đầu tị nạn. Tuy không khắng khít mấy với các sinh hoạt của Cộng đoàn, Vịnh vẫn làm tròn mọi yêu cầu tối thiểu của một thành viên để cho Cộng đoàn có thể tồn tại và phát triển. Ngoại trừ khi phải đi đâu xa hoặc bệnh hoạn, chàng chỉ tham dự Thánh lễ Việt Nam ở đây mà thôi. Dường như có một sợi dây vô hình nào đó đã cột chặt Vịnh vào cái giáo xứ này. Đã hơn 20 năm trời, số giáo dân có thăng giảm theo thời gian, các Linh mục quản nhiệm đã nhiều lần được thay đổi, nhưng những buổi lễ vẫn giữ một sắc thái âm thầm, lặng lẽ và đầy tình thân giữa các người tham dự, cái sắc thái không thể tìm thấy ở bất cứ một công đoàn nào khác.
Sựï thủy chung của Vịnh đối với cái Cộng đoàn này cũng dễ hiểu, vốn là một người không muốn nhiều thay đổi, Vịnh lại là một trong số những người tị nạn Việt Nam đầu tiên đến ở đây. Tại ngôi Thánh đường này, đứa con gái duy nhất của chàng được rửa tội, vợ Vịnh khi qua đời cũng được đưa vào đây trước khi được an táng tại nghĩa địa trước cửa nhà thờ ngay bên kia đường, đứa con gái chàng khi thành hôn năm ngoái cũng tại nhà thờ. Và Vịnh nghĩ, có lẽ mai đây khi nhắm mắt xuôi tay, chắc chắn người ta sẽ đưa chàng vào đây để làm lễ an táng. Cũng nhờ sự thủy chung ấy mà hôm nay Vịnh đã tìm được một câu trả lời cho cái thắc mắc chàng vẫn nuôi trong lòng suốt nửa cuộc đời mình.
Sau khi cất Mình Thánh Chúa, Linh mục chủ tế ngồi xuống ghế và ông Chủ tịch Cộng đoàn lên thông báo về những sinh hoạt trong tuần của Cộng đoàn như thường lệ. Sau khi thông báo, ông Chủ tịch giới thiệu một vị nữ tu mới từ Việt Nam sang có ý muốn nói chuyện với Cộng đoàn để xin được giúp đỡ trong công tác truyền giáo của nhà dòng. Ông yêu cầu mọi người mở lòng rộng rãi để giúp đỡ. Từ cuối nhà thờ, một dáng dấp nhỏ bé trong chiếc áo chùng đen và khăn phủ đầu cũng màu đen từ từ bước lên. Vịnh cũng như mọi người đều không cảm thấy tò mò lắm vì những lúc gần đây, hầu như tuần nào cũng có khách đến từ Việt Nam để quyên tiền, khi thì Linh mục xin tiền sửa sang nhà thờ, khi thì tu sĩ xin tiền để giúp đỡ các trẻ em bệnh tật, mồ côi... Tuy thế mọi người vẫn cố gắng dốc hết tiền có sẵn trong túi để đóng góp, vì ai cũng nghĩ rằng bỏ một chút của để làm việc phúc đức thì chẳng đáng là bao so với công khó nhọc của những người phải lặn lội từ Việt Nam sang đây, cho nên vị khách nào cũng được quà hậu hĩ cả.
Nhìn từ sau lưng, Vịnh thấy người nữ tu này có một dáng vẻ hơi quen chàng đã ngờ ngợ. Tuy không nhìn rõ mặt vì chàng ngồi khá xa cung thánh nhưng khi người nữ tu cất tiếng nói thì chàng không còn nghi ngờ gì nữa, đúng là giọng nói của Chuyên, một giọng nói đã ăn sâu trong tiềm thức của chàng. Tâm hồn Vịnh bỗng như đanh lại, nỗi oán hờn tự bao năm trước chợt trở về khiến thân thể chàng như tê đi. Người nữ tu nói chuyện trong khoảng thời gian chừng năm phút về những công tác mà tu viện đang thực hiện, những khó khăn đang gặp phải và những sự giúp đỡ cần đến. Vịnh chẳng nghe được gì cả, trong lòng chàng cứ lập đi lập lại câu than trách: “Chuyên ơi, sao em vô tình thế ?” Và nỗi đau từ ba mươi năm về trước chợt trở về như thể mới vừa bắt đầu dăm ba phút trước đây. 
* * *
Sàigòn, 1964.
Những cuộc biểu tình, xuống đường diễn ra hằng ngày làm xáo trộn sinh hoạt của người dân. Những tay hoạt đầu chính trị, những con rối bị giật dây quay cuồng trong một đất nước bị tàn phá bởi chiến tranh đã là những hình ảnh quen thuộc trên báo chí hay qua đài phát thanh. Vịnh và Cần cũng bị lôi kéo vào cơn bão quay cuồng đó. Hai người trẻ tuổi mới vừa bước chân vào ngưỡng cửa Đại học thì đã bị xô vào những cuộc biểu tình với những nhân danh rất kêu, rất lôi cuốn. Họ như bị mê hoặc bởi những tay phù thủy chính trị để tham gia mọi sinh hoạt, mọi phong trào với các chiêu bài yêu nước. Không một cuộc biểu tình nào thiếu vắng họ, không một diễn đàn tuổi trẻ nào không có họ. Truyền đơn, biểu ngữ làm không kịp ở trường, họ mang về nhà thức đêm, dậy sớm để hoàn tất cho cuộc biểu tình ngày hôm sau. Họ miệt mài với tinh thần yêu nước sôi nổi, họ muốn ôm cả đất nước Việt Nam khốn khổ vào tấm lòng đơn sơ của mình, họ hy vọng có thể đổi thay được tình thế để đem ổn định và phú cường về lại cho đất nước Việt Nam...
Nhưng cũng như mọi cơn bão sẽ qua đi, sau nhiều lần bị cảnh sát bắt giam để tra hỏi và nhiều lần bị chính những kẻ họ ủng hộ bỏ rơi, Vịnh và Cần nhận thức ra rằng các anh đã bị lợi dụng vì lòng yêu nước thiết tha và sự cuồng nhiệt của tuổi trẻ. Khi tỉnh ra thì đã trễ, muốn trở lại trường học cũng không kịp vì niên học đã gần hết. Họ đành đánh mất một khoảng thời gian bắt đầu qúi báu của cuộc đời sinh viên.
Tuy vậy Vịnh cũng chẳng tiếc rẻ vì trong khi chờ đợi một năm học mới, chàng đã tìm ra được một đối tượng khác cho cuộc đời của mình. Thay vì lôi kéo bạn bè về nhà để làm phiền Bà Nội, Vịnh thường đến chơi nhà Cần, hai người tâm sự và chia xẻ với nhau những tâm tình đáng nhớ trong thời gian “trâu đánh” (tranh đấu) vừa qua. Lúc này Vịnh mới để ý là Cần có một cô em gái rất hiền ngoan và rất dễ thương. Cô bé tên Chuyên, 16 tuổi. Trong khi hai người con trai nói chuyện, Chuyên thường chạy ra chạy vào rót nước hay dọn dẹp cái mặt bàn đầy rác do họ bày ra, bộ áo cánh trắng thoắt hiện, thoắt biến làm Vịnh có ý so sánh như cánh bướm chập chờn khiến cho những cuộc tranh cãi, biện luận giữa chàng và Cần bớt đi sự gay gắt.
Ban đầu Vịnh chỉ coi Chuyên như một người em gái nhưng rồi càng về sau, tình cảm chàng càng đổi thay và sâu đậm hơn. Một năm sau đó thì Vịnh đã thực sự yêu Chuyên rồi. Chàng đến nhà Cần chẳng phải vì bạn nữa mà chỉ muốn đến để được nhìn ngắm Chuyên, được nói chuyện với nàng và được nghe nàng kể chuyện bạn bè, trường học của nàng. Lấy lý do là Chuyên cần được bảo vệ trong cái thời gian lộn xộn này nên Vịnh đã đóng vai một người anh đạp xe đạp hộ tống nàng đến trường, mà thật ra chính là để canh chừng cho khỏi có anh chàng nào “léng phéng” tới Chuyên. Chuyên cũng biết tình cảm đặc biệt của anh Vịnh đối với mình nên càng cẩn thận giữ gìn lời ăn tiếng nói hơn. Khi Cần tình nguyện đi học trường Sĩ quan Đà Lạt thì việc Vịnh đến nhà Chuyên chỉ có nghĩa là tình cảm của chàng đối với Chuyên đã quá sâu đậm rồi. Bố mẹ Cần cũng biết thế nhưng ông bà không ngăn cản, chỉ yêu cầu Vịnh cố gắng chờ đợi thêm một thời gian để Chuyên có thể học lên cao hơn nữa và ông bà cũng khuyên Vịnh phải cố gắng học hành, xây dựng tương lai trước khi bước vào cuộc sống hôn nhân.
Mẹ Vịnh mất sớm, Bố Vịnh, theo như lời Bà Nội kể, bị mất tích khi Vịnh còn nhỏ. Vịnh chỉ biết có Bà Nội là người thân duy nhất. Hai bà cháu sống vào di sản của Ông Nội để lại trong một căn nhà lớn với một người vú nuôi. Thỉnh thoảng cũng có một vài bà cô, ông chú từ những nơi xa về thăm viếng Bà Nội, đối với những người “xa lạ” này, Vịnh hoàn toàn không có một chút tình cảm gì mặc dù Bà Nội vẫn bắt chàng phải chào hỏi một cách lễ phép và phải lắng tai nghe những lời dậy dỗ của họ. Bà Nội tuổi cũng đã cao, điều ao ước của bà là thấy được Vịnh học hành xong xuôi, lập gia đình đàng hoàng để bà có thể yên tâm nhắm mắt. Bà rất vui khi biết được Vịnh đã có người yêu và còn mừng hơn nữa khi Vịnh khai với bà là Chuyên rất ngoan đạo. Bà háo hức muốn được qua thăm Bố Mẹ Chuyên để cho việc đi lại giữa “hai đứa” được “chính thức”. Cái điều ao ước của bà đã trở thành nỗi “khó xử” của Vịnh và điều “e thẹn’ của Chuyên.
Với Bà Nội, cái gì của Chuyên cũng đều đẹp, đều tốt cả, dĩ nhiên Vịnh cũng cho là như thế, ngoại trừ có một điều, là cái ngoan đạo của Chuyên. Gia đình Chuyên là một gia đình Công giáo di cư thì việc giữ đạo là căn bản, nhưng ngoan đạo như Chuyên thì Vịnh mới thấy có một. Chuyên đã khiến được Vịnh đi lễ mỗi ngày Chúa nhật, phải theo để canh chừng cho nàng mỗi khi nàng quì gối cầu nguyện trước hang đá Đức Mẹ, đó là chưa kể nàng đã tha cho Vịnh khỏi phải theo nàng mỗi khi viếng Thánh Thể vì sợ Vịnh làm mất vẻ trang nghiêm trước Mình Thánh Chúa. Vịnh còn phải trả giá lần hạt đọc kinh mỗi khi muốn được cùng đi chơi với Chuyên, hoặc được nghe nàng hát. Vịnh mê mẩn vì giọng hát của nàng, một giọng hát rất đặc biệt, thánh thót và ngọt lịm như mật rót vào tai Vịnh vậy!
Mỗi buổi trưa tan học về, Chuyên thường yêu cầu Vịnh cùng với nàng đạp xe hoặc đi bộ dọc con đường Cường Để từ đại lộ Thống Nhất đến bờ sông Bạch Đằng và ngược lại. Chuyên nói nàng thích con đường này vì nó im vắng, mát mẻ và nhất là có một ngôi biệt thự mà nàng yêu mến. Đó là một ngôi nhà không nhìn thấy lối vào vì đã bị che khuất bởi hai bậc thang cao hai bên với bức tường dầy chính giữa, không một bóng người ra vào và dường như không có sinh hoạt bên trong. Vịnh thừa biết đó là nữ tu viện St. Paul, trông rất bề thế và đáng kính, nhưng chàng không hiểu tại sao Chuyên lại thích nó vì thực sự nó không thích hợp với cuộc sống của những người dân Sàigòn này và nó càng không thích hợp với những căn biệt thự của những người giầu có, sang trọng chung quanh. Tuy vậy, Vịnh không hề phản đối cái ý thích của Chuyên vì chính chàng cũng yêu mến cái con đường Cường Để, chẳng phải giống như Chuyên nhưng vì ngôi trường chàng theo học cũng nằm trên con đường ấy, ở đầu bên kia đường Thống Nhất mà thôi.
Cuộc đời không phải lúc nào cũng êm ả trôi qua, Bà Nội của Vịnh mất mà chưa thấy được Vịnh thành hôn cùng với Chuyên, cũng chẳng đột ngột gì, vì bà đã ngoài 80 tuổi rồi. Có điều đau buồn cho Vịnh là khi Bà nằm xuống thì chàng còn quá trẻ để biết phải làm gì cho Bà. Một ông chú của Vịnh không biết từ đâu trở về đứng ra lo tang ma và sau đó dùng quyền trưởng thượng chiếm đoạt mọi tài sản của Bà, và Vịnh bỗng trở nên kẻ trọ ở nhờ trong căn nhà của mình.
Không thể tiếp tục theo học, Vịnh tình nguyện gia nhập binh chủng Hải quân. Với Vịnh bây giờ chỉ còn Chuyên là người thân duy nhất, và nếu Vịnh còn sống vui, sống khoẻ cũng là nhờ sự quan tâm, yêu mến của Chuyên. Mỗi khi về phép, được có dịp đi nhà thờ với Chuyên, Vịnh thường say sưa ngắm nhìn Chuyên chắp tay cầu nguyện và luôn ước ao một ngày nào đó Chuyên sẽ hoàn toàn thuộc về Vịnh.
Ngày Vịnh tốt nghiệp trường sĩ quan Hải quân cũng là ngày chàng biết được Cần tử trận qua lời kể của Chuyên. Lại thêm một người thân nữa của Vịnh ra đi. Lẽ ra chàng có thể làm đám cưới cùng Chuyên nhưng vì cái chết của Cần, hai người đành phải dời lại. Chuyên suy sụp khá nhiều vì mất đi người anh rất thân thiết, nàng trở nên ít nói hơn, nàng dành nhiều thời gian hơn mỗi ngày, kể cả những thời gian đáng lẽ phải dành cho Vịnh, để cầu nguyện cho anh Cần.
Cuộc sống binh nghiệp khiến Vịnh cứ phải di chuyển đây đó luôn. Chàng ít có dịp được trở về thành phố, nhưng tình cảm của chàng đối với Chuyên thì ngày càng sâu đậm hơn. Nhiều lần Chuyên hỏi chàng “Nếu một ngày nào đó em chợt biết mất đi như anh Cần thì anh nghĩ sao?” Vịnh không nhận ra được ẩn ý của nàng, anh thường gạt đi hoặc trả lời “Kẻ có thể biến đi như anh Cần là anh chứ sao có thể là em được, và dù em có biến đi đâu thì anh cũng tìm ra được, em đừng có mong trốn thoát khỏi tình yêu của anh.”
Vịnh xin phép được tổ chức đám hỏi trước khi sang Mỹ nhận tầu theo kế hoạch Việt Nam hóa chiến tranh và sẽ làm đám cưới khi trở về sáu tháng sau đó. Bố mẹ Chuyên vui vẻ đồng ý nhưng nàng lấy lý do tránh sự tốn kém và phiền toái để đề nghị là sẽ tổ chức chung một lần khi Vịnh trở về. Vịnh vui sướng ra đi với một giấc mộng tương lai hạnh phúc đang dần dần hiện thực. Trong suốt thời gian công tác, Vịnh không bỏ lỡ một cơ hội nào gửi thư và quà về cho Chuyên, anh đã vẽ ra những ước vọng cho cuộc sống lứa đôi và luôn nhắc nhở Chuyên phải sống vui, sống khỏe và sống bình an cho đến khi anh trở về cưới nàng.
Hết hạn công tác, cầm giấp nghỉ phép một tháng để kết hôn với lời chúc của Hạm trưởng và các bạn trên tầu, Vịnh vội vã đến nhà Chuyên. Lòng anh phơi phới tưởng tượng ra những hình ảnh vui vẻ hạnh phúc của giây phút gặp gỡ sau hơn nửa năm trời xa cách. Người mở cửa đón anh vào nhà không phải là Chuyên như thường lệ mà là mẹ nàng, bà có vẻ hơi bối rối khi nhìn thấy Vịnh. Từ khi Bà Nội mất đi, Vịnh chỉ còn gia đình Chuyên là những người thân cận, anh đã coi Bố mẹ Chuyên như Bố mẹ mình và ông bà cũng tự nhiên chấp nhận điều ấy. Vịnh cất tiếng chào, hai tay ôm mấy gói quà thật lớn, anh lách mình bước vào nhà, hồi hộp chờ đợi sự xuất hiện của Chuyên.
Một phút im lặng trôi qua, Mẹ Chuyên vẫn chưa nói gì. Vịnh chợt cảm thấy như có một điều gì bất thường đã xảy ra. Căn nhà quá vắng vẻ và bừa bộn như đã từ lâu không được dọn dẹp. Thời gian chợt ngừng lại và không gian như lắng đọng. Mẹ Chuyên ra dấu cho Vịnh ngồi xuống và bà cũng mệt mỏi ngồi đối diện với chàng. Vịnh định cất tiếng nói thì bà lại ra dấu bảo chàng im lặng. Bây giờ Vịnh mới để ý thấy mái tóc của bà rối bời và bạc hẳn đi. Vịnh hồi hộp như muốn ngừng thở vì chàng thấy rõ là đã có một điều gì bất hạnh ghê gớm vừa mới xảy ra cho gia đình này.  
  Điều bất hạnh mà Vịnh nghĩ đến không phải xảy ra cho gia đình Chuyên, nhưng làcho chính chàng: mơ ước của Vịnh đã biến mất, tương lai của chàng đã nát tan. Theo lời mẹ Chuyên kể lại, một tháng sau ngày Vịnh lên đường thì Chuyên cũng xin phép Bố mẹ vào nhà kín, ông bà đã cố ngăn cản nhưng không làm thay đổi được quyết định của Chuyên. Từ ấy đến nay, chính bà cũng không gặp lại được con mình, bố Chuyên sau những chuyện buồn dồn dập đã lâm bịnh, hiện phải nằm nhà thương. Bà không buồn vì hành động của Chuyên, chỉ tiếc là sự việc xảy ra quá đột ngột khiến ông bà không có thời gian để thích ứng. Bà cũng mong là Vịnh có thể chấp nhận được sự việc và vẫn còn là người thân của ông bà. Trong khoảnh khắc, Vịnh không biết phải làm gì để đối phó, tai chàng đã ù và mắt chàng cũng đã mờ đi, chàng chỉ biết gật đầu, im lặng cho qua.
Mẹ Chuyên lấy ra trao lại cho Vịnh những thư từ và gói quà mà chàng đã gửi về cho Chuyên trong suốt thời gian công tác. Những bức thư gửi từ bên kia bờ đại dương chưa hề được mở ra xem, những lời tình tứ của chàng đã bị từ chối, những mộng ước của chàng đã bị niêm phong mà chàng không hề hay biết. Và cuối cùng là lời từ tạ của Chuyên:
“ Anh Vịnh thân mến,
Muôn vàn tội lỗi em xin gánh chịu vì đã từ chối anh.
Em không cảm thấy bình an trong cuộc sống, cũng không thấy được vui vẻ và thích hợp trong đời sống hôn nhân như anh đã dự định cho em. Nếu em cứ gượng ép thì chắc sẽ chỉ làm khổ mình và khổ cả anh nữa. Em không biết con đường em chọn lựa đây sẽ là đúng hay sai, em chỉ biết cầu nguyện và cúi đầu tuân phục thôi.
Em nhờ anh thỉnh thoảng đến thăm Bố Mẹ hộ em, với tình yêu anh dành cho em, em hy vọng anh sẽ không từ chối. Mong anh sẽ luôn sống vui, sống khỏe và sống bình an. Em sẽ luôn cầu nguyện cho anh và cho tất cả mọi người.
Sau cùng, xin đừng vì giận em mà xa lánh Chúa. -  Chuyên “
Lòng Vịnh như tê dại đi, nỗi oán hờn cứ dồn dập dâng lên, chàng chưa có đủ lòng bác ái hay khiêm nhường để chấp nhận sự việc này một cách vui vẻ. Đời Vịnh đã nhiều lần gặp phải những sự phản bội, lọc lừa nhưng chưa có lần nào chàng cảm thấy đớn đau và uất hận như lần này. Vịnh cầm mấy lá thư cùng lời từ tạ của Chuyên, đứng lên bước ra cửa mà cũng chẳng buồn chào mẹ Chuyên. Chàng trở về tầu, im lặng vào phòng trước những con mắt ngạc nhiên của mấy người thủy thủ.
Nỗi buồn đau và thất vọng đã cầm giữ Vịnh suốt mấy ngày liền trong phòng. Nhưng rồi cuộc đời vẫn phải trôi qua, chàng trở lại nhà Chuyên, phụ với mẹ nàng để dọn dẹp căn nhà đã quá bừa bộn, cùng bà đi thăm Bố Chuyên và đưa ông trở về nhà. Thật ra thì Vịnh chỉ còn những người thân này trong cuộc sống mà thôi. Một tháng nghỉ phép để cưới vợ của Vịnh trôi qua trong buồn bã, chán chường và tuyệt vọng kiếm tìm. Chàng đến nơi mà mẹ Chuyên cho biết nàng đã vào đó. Chàng được tiếp đón một cách niềm nở, nhưng khi hỏi thăm về Chuyên thì được biết là nàng không còn ở đây, vì đây chỉ là địa điểm đón nhận đệ tử chứ không phải là tu viện, và hiện nay Chuyên ở đâu thì họ không được biết, và dẫu có biết cũng không thể nói nếu như đương sự không đồng ý cho nói và đó là quy luật của nhà dòng. Vịnh cũng đã đôi lần đến tu viện St Paul ở đường Cường Để nhưng không cách nào bước vào để hỏi thăm, chàng đã đứng chờ hàng ngày trước cửa mà không hề thấy có ai vào ra. Ngôi nhà bề thế và cũ kỹ như không có sinh khí. Chàng không biết Chuyên có ở trong đó không và chàng cũng không mong Chuyên phải chôn kín cuộc đời tươi trẻ của nàng trong cái “nhà mồ” kia.
Từ khi Chuyên biến mất khỏi cuộc đời thì cuộc sống của Vịnh cũng chẳng còn ý nghĩa gì và chàng cũng chẳng thiết tha gì với cuộc sống ấy. Câu hỏi ngày nào của Chuyên nay chàng đã có thể trả lời mà Chuyên còn đâu nữa để nghe! Từ Hạm đội, Vịnh tình nguyện đổi sang Giang đoàn để có thêm nhiều cơ hội trực diện với chiến tranh, đối đầu với tử thần. Ngay cả những lần có phép, chàng cũng chỉ ở lì trên tầu hoặc lên những quận lỵ hẻo lánh ngay nơi tầu bỏ neo để uống rượu, và sống trác táng với mấy cô gái tỉnh lẻ chứ không buồn trở về Sàigòn. Nhờ vậy chàng có lý do để khỏi phải đi lễ nhà thờ, khỏi phải nhìn thấy những hình ảnh gợi lại cho chàng nỗi đau buồn, uất hận.
Tuy vậy lời từ tạ của Chuyên vẫn đeo đuổi Vịnh, để bắt chàng mỗi năm tự buộc phải về thăm Bố mẹ nàng, và đi xem lễ nhân dịp ấy. Mỗi lần vào nhà thờ chàng nhìn lên Thánh Giá với lời trách thầm “Chuyên ơi, sao em có thể vô tình đến vậy!” Lòng tôi có đôi lần khép cửa, rồi bên vết thương tôi quì. Vì em đã nghe lời khấn nhỏ, bỏ tôi đứng bên đời kia (Đêm thấy ta là thác đổ – Trịnh Công Sơn)
Tình hình đất nước ngày một đen tối, khi Sàigòn thất thủ thì Vịnh đang ở vùng duyên hải Cà Mâu, chàng cũng chẳng biết Bố mẹ Chuyên sống chết thế nào. Khi biết tình thế đã hoàn toàn tuyệt vọng, Vịnh cùng một số thủy thủ lái tầu ra ngoài khơi và được vớt lên chiến hạm Mỹ để đưa sang đảo Guam. Vịnh ra đi như mọi người trong cơn hốt hoảng chỉ khác là chàng không hề cảm thấy đau buồn hay luyến tiếc chút gì cả. Đối với chàng, cuộc sống đã hoàn toàn không có ý nghĩa gì từ lâu rồi, từ cái ngày Chuyên biến mất khỏi cõi đời.
Ở trại tị nạn Vịnh gặp Lan, một cô gái đáng thương, một điển hình của một người Việt Nam trong cơn bão chiến tranh : Gia đình Lan chạy loạn từ Quảng Trị vào Thừa Thiên trong mùa hè 1972 , có 8 người thì chết mất 3 trên Đại lộ Kinh hoàng. Gầy dựng lại cuộc sống tạm ở Huế chưa đến đâu thì lại phải chen chúc lên tầu chạy vào Nha Trang, từ tầu chiến xuống tàu buôn thêm 3 người nữa rớt xuống biển bỏ mạng. Còn hai chị em, vào đến Vũng Tầu thì lạc mất nhau, cuối cùng chỉ còn Lan bơ vơ giữa đoàn người tị nạn. So với Lan, cuộc đời mà Vịnh nghĩ là đau khổ ấy thì có thấm thía gì! Hoàn cảnh đẩy đưa hai người gặp gỡ để Lan có chỗ nương tựa và Vịnh cũng đã quá  mỏi mệt, cần phải dừng lại nghỉ ngơi và được chăm sóc.
Ra khỏi trại tị nạn, họ lấy nhau, sống một cuộc đời bình thường và sinh một bé gái. Cuộc sống của họ kể là tạm đầy đủ về vật chất nhưng không được vui vẻ lắm vì Vịnh không mấy tha thiết với gia đình. Chàng chăm chỉ đi làm kiếm tiền về nuôi vợ con, làm đầy đủ mọi bổn phận cần thiết của một người chồng, người cha nhưng tâm hồn chàng cứ luôn khép kín và chỉ muốn sống trong sự thinh lặng. Khi bé Vân lên 18 tuổi thì Lan qua đời vì bịnh ung thư. Trước khi nhắm mắt, Lan nói với Vịnh một câu để khiến chàng phải đau đớn và ân hận mỗi khi nghĩ lại: “Em xin lỗi anh vì đã không làm cho anh vui trong suốt 20 năm sống cạnh em.”
Còn lại hai cha con, bé Vân cũng cảm thấy buồn bên ông Bố cả đời không biểu lộ một chút cử chỉ thương yêu với mình nên khi gặp một người yêu nó thì nó đáp trả không ngại ngần và chúng nó mới cưới nhau hai tháng trước đây, dọn ra sống xa khỏi bố.
* * *
Mải nhớ lại quá khứ, Vịnh không để ý đến người nữ tu đã trở về chỗ ngồi từ lúc nào, và Linh mục chủ tế vừa cất tiếng mời mọi người cùng đứng lên để kết lễ. Theo như thông lệ, những kẻ nào có lòng thì sau Thánh lễ sẽ đi sang bên phía Đài Đức Mẹ để tặng quà cho khách. Từ cuối nhà thờ, Vịnh đứng xa xa để có dịp quan sát kỹ hơn người mà chàng quyết đoán đó chính là Chuyên, kẻ khiến chàng bận tâm tìm kiếm và oán hờn trong suốt 30 năm qua. Chàng tự hỏi nếu quả thật là Chuyên thì không biết chàng phải bắt đầu bằng lời nào và người ấy sẽ trả lời ra sao? mừng tủi hay thản nhiên? buồn hay vui? ngỡ ngàng hay hoảng hốt? Và bỗng nhiên Vịnh cảm thấy bối rối trước cái giây phút mà chàng hằng chờ đợi trong suốt bao năm trời nay. Đã ngoài 50 tuổi rồi, Vịnh không thể còn được cái nông nổi của thời niên thiếu, chàng phải tự kiềm chế mình, dù sao thì thời gian cũng đã trôi qua, những gì đã mất nếu có tìm lại được thì cũng chẳng còn là cái mà mình hằng ước mơ. Nếu quả thật là Chuyên thì nàng cũng chẳng phải là Chuyên của 30 năm trước, và biết nàng còn nhớ gì đến Vịnh không? Thời gian thật tàn nhẫn quá. Nàng đứng kia, đẫy đà hơn trước và không biết dưới cái khăn phủ kín, tóc nàng đã có bao nhiêu phần bạc rồi?
Dốc hết túi ra được vài chục, lục trong ví thêm tờ 50 đồng dành cho những khi khẩn cấp, Vịnh là người cuối cùng đến tặng quà cho khách. Cố gắng giữ sự bình tĩnh, Vịnh trao món tiền cho người nữ tu, nhìn thẳng vào mắt bà, chàng nói:
- Nhờ Dì chuyển chút quà mọn đến cho các em mồ côi ở quê nhà.
            Ngừng lại một chút, chàng nói tiếp:
- Trông Dì quen quá, không biết đã được gặp ở đâu?
Với một giọng rất dịu dàng và chậm rãi, người nữ tu trả lời:
- Thưa ông, nếu không quen thì chắc cũng phải biết vì chúng ta đều cùng một Cha và cùng chung một lời cầu nguyện đó mà. Thay mặt các em, xin cảm ơn món quà quý báu của ông. Xin ông giúp lời cầu nguyện cho nhà Dòng chúng tôi.
Vịnh chợt cảm thất thất vọng và xấu hổ vô cùng. Câu trả lời rất xa lạ và bài bản như một gáo nước lạnh dội vào tấm lòng háo hức, sôi nổi của chàng. Chẳng lẽ chàng đã nhìn lầm người? hay là Chuyên thật đã không còn một chút hồi ức gì về chàng? hoặc giả nàng đã tu đến độ không còn tình cảm con người bình thường nữa?
Im lặng quay đi, Vịnh mới dợm bước thì thoáng nghe có tiếng nói khẽ:
- Anh Vịnh, muôn vàn cảm tạ anh.
Vịnh bàng hoàng cả người, vội quay lại, chàng thấy người nữ tu đang nói chuyện với bà thủ quỹ cộng đoàn rất tự nhiên như chưa hề nói gì cùng Vịnh cả. Chàng không lầm, đúng là Chuyên rồi và nàng vẫn còn nhớ đến Vịnh. Ít có người trong Cộng đoàn này biết tên Vịnh và nếu có ai biết thì họ gọi chàng là “ông Vịnh” chứ không là “anh Vịnh”. Đúng là giọng nói đó và cách nói đó rồi, nhưng tại sao Chuyên không chịu nhận chàng? Tại sao nàng lại cảm ơn Vịnh? Vì chàng ôm mối tình si với nàng cho đến nay vẫn không lập gia đình? Chuyên lầm rồi, vì nàng mà một người con gái khác đã phải sống cách khổ sở suốt 20 năm trời bên cạnh Vịnh. Hay là nàng cảm ơn Vịnh vì chàng đã để tâm săn sóc Bố mẹ nàng trong một thời gian? nàng cũng lầm nữa vì từ khi nàng bỏ ra đi, Vịnh chỉ đến gặp ông bà có ba bốn lần, và từ khi mất nứơc, chàng không hề có liên lạc gì với ông bà mà chàng cũng chẳng hề ưu tư gì cả. Hay Chuyên cảm ơn chàng vì chàng đã không xa lánh Chúa như lời nàng yêu cầu? chỉ đúng có một nửa thôi, chàng đến nhà thờ vì thói quen, vì muốn nhìn thấy được người đồng hương chứ chẳng phải vì Chúa của Chuyên.
Vịnh mở cửa xe, ngồi vào và miên man suy nghĩ. Người nữ tu ấy có thật là Chuyên của chàng ngày xưa không? lời cám ơn thoảng trong gió ấy có phải thật do Chuyên nói cùng chàng không? Hay tất cả chỉ do lòng thiết tha vọng tưởng của chàng mà ra? Vịnh đã ôm mối hoài vọng suốt nửa cuộc đời mà có được gì đâu? chàng chỉ gặp những bế tắc trong cuộc sống với nỗi u uất trong lòng mà thôi. Còn Chuyên? Thì cứ cho người nữ tu ấy là Chuyên đi, và nàng vẫn luôn nghĩ đến chàng với tâm tình thật thà biết ơn như lời nói mà Vịnh vừa mới nghe qua. Có phải suốt 30 năm trời, trong lúc Vịnh như con ốc sên khép mình vào vỏ kín thì Chuyên luôn sống vui vẻ, bình an trong sự hy sinh và phục vụ mọi người, và chàng cũng là một trong số những người mà Chuyên luôn nghĩ đến trong lời cầu nguyện và tâm tình thương yêu ?
Tất cả mọi nỗi khắc khoải chỉ bởi vì Vịnh tự cột mình vào mà thôi. Chàng đã ôm lòng oán hận, ích kỷ để làm khổ mình và khổ cả những người chung quanh. Thật là bất công cho Lan, người vợ đáng thương của Vịnh. Nếu như chàng dứt bỏ được quá khứ để sống vui vẻ thì biết đâu giờ này Lan vẫn còn được sống hạnh phúc bên chàng và bé Vân đã không phải bỏ học sớm để đi lấy chồng xa đâu.
Vịnh chợt bừng tỉnh, câu hỏi chàng tự đặt ra không được trả lời nay đã tan biến như mây khói rồi. Chàng thầm cảm ơn người nữ tu - là Chuyên hay chẳng phải là Chuyên, cũng vậy thôi - chiều nay đã đánh thức chàng. Cả một quá khứ nặng nề như ngôi mộ che kín đời Vịnh, lẽ ra chàng phải vượt thoát, phải cởi bỏ từ lâu mà chàng không làm nổi, chỉ một lời cảm tạ của Chuyên đã làm nó tan biến mất.
Dấu hỏi vây quanh một kiếp người?
Sên bò nát óc, máu thầm rơi.
Chiều nay một dấu than buông dứt!
Đinh đóng vào săng, tiếng trả lời.   (Vũ Hoàng Chương) 
Sân nhà thờ nay vắng ngắt, chỉ còn mình chàng với những ý nghĩ ngổn ngang. Vịnh chợt nhìn thấy Đức Ông gìa chậm rãi bước chung quanh bồn cỏ, bỗng nhiên chàng có một ý nghĩ ngộ nghĩnh: Nếu mình bắt chước Chuyên như ngày xưa? Biết có thành được một Đức Ông cô đơn và biết sẽ có được thái độ nhẩn nha, thoải mái như Đức Ông này không nhỉ? Chàng khẽ lắc đầu, mỉm cười và lái xe ra khỏi sân nhà thờ. Chàng đã biết mình phải làm gì rồi.
Tối hôm đó, sau khi ăn xong, Vịnh bốc điện thoại lên gọi cho bé Vân, cái hành động mà chàng xấu hổ vì chưa hề làm bao giờ:
- Vân đó hả? Vợ chồng con có khỏe không? Hôm nay bố vừa gặp lại được một người bạn ngày xưa. Con có thể về với bố vào dịp long weekend tới này không? Bố có nhiều chuyện để kể cho con nghe lắm. Nếu có thể được thì cả hai đứa về ở với bố đi.
Đầu giây bên kia, Vân ngỡ ngàng vì nhận được điện thoại của bố, cô chưa kịp trả lời thì bố cô đã cúp rồi. Cô không ngạc nhiên vì đã quen với thái độ của bố, nhưng hơi thắc mắc vì sự vui vẻ và thân thiết trong lời nói của ông. Cô linh cảm như là ông đang rất cần có cô bên cạnh. Chắc chắn cô sẽ phải thu xếp để cùng chồng trở về với bố trong những ngày cô đơn xế bóng của đời ông. Dù sao cũng chỉ có hai bố con với nhau mà thôi.

*********************************************